3
TRUNG QUỐC ĐANG
LÀM GI
tại căn cứ
quân sự Ream của Campuchia?
Trung Quốc
có quyền tiếp cận độc quyền với căn cứ quân sự Ream hay có thể lập một tiền đồn
nước ngoài thứ hai sau Djibouti ở châu Phi, với hiện diện quân sự lâu dài?
Đây là thắc
mắc mà giới chức lẫn chuyên gia từ Mỹ, các quốc gia lân cận với Campuchia gồm
Việt Nam muốn được giải đáp trong những năm qua.
Cho đến
nay, những thỏa thuận nếu có giữa Trung Quốc và Campuchia vẫn nằm trong vòng bí
mật.
Căn cứ quân
sự Ream của Campuchia nằm cách đảo Phú Quốc của Việt Nam khoảng 30 km về hướng
tây bắc.
Căn cứ này
nằm cạnh cảng biển nước sâu Sihanoukville thuộc đặc khu kinh tế Sihanoukville,
nơi được ví như "Thâm Quyến của Trung Quốc”.
Nếu so với
Mỹ, Trung Quốc hiện đang thiếu một mạng lưới căn cứ và cơ sở hạ tầng hậu cần rộng
khắp cần có để trở thành một lực lượng “hải quân nước xanh” hoạt động khắp thế
giới.
“Hải quân
nước xanh” được định nghĩa là hải quân có khả năng huy động lực lượng tàu đặc
nhiệm trên đại dương và hỗ trợ những tàu này ở khoảng cách xa các căn cứ hiện
có. Sở hữu “hải quân nước xanh” giúp tăng cường vị thế một quốc gia trên trường
quốc tế.
Hiện Bắc
Kinh đang nhắm đến mục tiêu gia tăng đội tàu trên đại dương và một số nhà phân
tích dự báo quốc gia này sẽ có lực lượng hải quân hùng mạnh nhất thế giới trước
năm 2035, theo Reuters.
Các chuyên
gia từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ngày 5/6 đã so sánh sức
mạnh hải quân Trung Quốc và Mỹ, cho rằng Trung Quốc hiện có lực lượng chiến đấu
trên biển lớn nhất thế giới với 234 tàu chiến so với 219 tàu của Mỹ.
Con số này
của Trung Quốc bao gồm tất cả các loại tàu đang được biên chế, có người điều
khiển, tàu trang bị tên lửa hoặc ngư lôi hoặc tàu ngầm với lượng giãn nước trên
1.000 tấn, bao gồm 22 tàu hộ tống trang bị tên lửa được chuyển cho Hải cảnh
Trung Quốc, nhưng không bao gồm khoảng 80 tàu tên lửa tuần tra nhỏ do Hải quân
vận hành.
Chủ tịch Tận
Cận Bình đã thường xuyên kêu gọi thiết lập một lực lượng quân đội "đẳng cấp
thế giới" trước năm 2027, nhân kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Quân Giải
phóng Nhân dân Trung Hoa.
Căn cứ Ream
còn được xem là một phần trong chiến lược “Chuỗi đảo Ngọc trai” của Trung Quốc
nhằm xây dựng lực lượng “hải quân nước xanh”.
Trước đó,
Trung Quốc đã giúp nâng cấp các cảng như Gwadar ở Pakistan, Hambantota ở Sri
Lanka. Hai cảng này đều chủ yếu do các công ty nhà nước của Trung Quốc sở hữu
và/hoặc kiểm soát.
Thời gian gần
đây, Trung Quốc cũng đã có những bước tiến mạnh mẽ trong quan hệ với Maldives,
bước đi được đánh giá là nhằm tăng cường sự hiện diện của Bắc Kinh tại Ấn Độ
dương.
Khả năng tiếp
cận một căn cứ tại Vịnh Thái Lan sẽ mang lại một lợi thế chiến lược cho Trung
Quốc khi xảy ra xung đột quân sự trên Biển Đông.
Eo biển
Malacca dài 900 km là một tuyến hàng hải quan trọng nối Ấn Độ Dương với Thái
Bình Dương trong hải trình Á-Âu. Đây được xem có một "điểm nghẽn" với
chiều rộng chỗ hẹp nhất là 2,7 km, khiến tàu chiến qua đây phải cảnh giác cao độ.
Việc có một căn cứ quân sự tại Ream, cách không xa eo biển Malacca, để tiếp tế
nhiên liệu, đạn dược sẽ mang lại lợi thế chiến lược quan trọng.
Trung Quốc
chỉ tuyên bố giúp Campuchia cải tạo căn cứ Ream. Trong khi đó, các lãnh đạo
Campuchia như cựu Thủ tướng Hun Sen, con trai cả của ông là Thủ tướng Hun Manet
trong những năm qua luôn bác bỏ việc cho phép nước ngoài lập căn cứ trên lãnh
thổ của mình, nói rằng điều đó đi ngược với Điều 53 của Hiến pháp.
Cùng lúc,
Campuchia khẳng định có quyền nhận viện trợ nước ngoài dưới dạng vũ khí quân sự,
đạn được, huấn luyện lực lượng vũ trang, để tăng cường năng lực tự vệ.
'Trong vòng
bí mật'
Campuchia và Trung Quốc
đã có thỏa thuận nào liên quan tới Ream là câu hỏi chính từ giới chuyên gia và
giới chức Mỹ lẫn các quốc gia lân cận với Campuchia, bao gồm Việt Nam, từ năm
2019 đến nay.
Ngoài ra còn có một câu
hỏi khác: Căn cứ Ream có thể mang lại lợi thế chiến lược nào cho Trung Quốc nếu
so với một căn cứ quân sự ở Biển Đông hoặc căn cứ Du Lâm nằm ở cực nam đảo Hải
Nam?
Giáo sư Alexander L
Vuving từ trung tâm nghiên cứu an ninh châu Á-Thái Bình Dương Daniel K. Inouye
thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ đánh giá với BBC:
"Câu chuyện căn cứ
quân sự Ream và vai trò của Trung Quốc ra sao, Trung Quốc được gì thì, thứ nhất
là, chúng ta không biết được. Chỉ có họ biết với nhau và họ không cho chúng ta
biết.
"Campuchia phá dỡ
một số những tòa nhà trước đây họ đã xây dựng với sự trợ giúp của Mỹ và sau đó
họ dành cho Trung Quốc một khu vực trong căn cứ quân sự đó để Trung Quốc xây một
số cơ sở.
“Vấn đề nằm ở chỗ, những
việc làm đó của Campuchia là không minh bạch. Đã có thời gian chính phủ
Campuchia cho một số quan chức quốc phòng, ngoại giao của Mỹ tới thăm căn cứ
quân sự để cho thấy là không có giấu diếm. Thế nhưng, trên thực tế, các quan chức
Mỹ đã không được nhìn mọi thứ. Thứ hai, những câu hỏi phía Mỹ đưa ra thì phía
Campuchia không trả lời rõ ràng.”
“Bằng vệ tinh, người ta
có thể nhìn thấy sự thay đổi của hạ tầng kỹ thuật trong căn cứ quân sự đó của
Campuchia, thấy rõ hạ tầng được Mỹ hỗ trợ xây dựng trước đây đã bị phá dỡ và
xây dựng lên một loạt hạng mục mới, được cho là dành cho Trung Quốc.”
Điều 53 Hiến pháp
Campuchia cấm cho phép nước ngoài lập căn cứ quân sự trên lãnh thổ Campuchia.
Điều 55 của Hiến pháp
nêu sẽ không có bất kỳ hiệp ước và thỏa thuận nào mà không bảo đảm độc lập, chủ
quyền, tính toàn vẹn lãnh thổ, tính trung lập và thống nhất quốc gia của Vương
quốc Campuchia.
Giáo sư Alexander L
Vuving đánh giá thêm:
“Những khu vực dành cho
Trung Quốc theo chế độ gì, như thế nào thì không ai được biết vì phía Campuchia
và Trung Quốc không công bố.”
"Tuy rằng phía
Campuchia luôn nói là họ không bao giờ để cho nước ngoài xây dựng căn cứ quân sự
trên nước họ, nhưng sự thật về điều đó thì không biết được.”
Giáo sư Dennis Wilder từ
Đại học Georgetown, cựu quan chức CIA đặc trách Đông Á và Thái Bình Dương từ
năm 2015 đến 2016, đề cập với BBC News Tiếng Việt về quyền neo tàu mà Trung Quốc
có thể có được tại Ream.
“Ở Djibouti là một căn
cứ quân sự. Trung Quốc đã thuê cơ sở ở đó. Họ cho xây tường bao quanh, triển
khai thủy quân lục chiến, binh sĩ ở căn cứ này. Căn cứ ở Djibouti thì hầu như
là do Trung Quốc sở hữu và vận hành.”
“Còn ở Campuchia thì có
thể Trung Quốc có quyền neo tàu, điều này rất phổ biến ở các nước. Điều này rất
khác so với sở hữu luôn căn cứ đó. Trong trường hợp này, không nhất thiết là
Trung Quốc có một căn cứ, nắm độc quyền sử dụng, mà thay vào đó là vận hành
chung với Campuchia.”
“Dù như vậy thì cũng rất
hữu ích. Họ sẽ có quyền sử dụng khi muốn, dù không sở hữu hoàn toàn và vận hành
căn cứ này.
“Tuy nhiên, tôi không
có thông tin xác nhận về điều đó.”
Bản đánh giá thường
niên mang tên Phát triển quân sự và An ninh liên quan đến Cộng hòa Nhân dân
Trung Hoa năm 2023 của Bộ Quốc phòng Mỹ đã đề cập căn cứ Ream như sau:
"Vào tháng 6/2022,
một quan chức Trung Quốc đã xác nhận Quân Giải phóng Nhân dân Trung Hoa có thể
tiếp cận các phần trong căn cứ Ream của Campuchia. Trung Quốc có thể cũng cân
nhắc chọn các quốc gia khác làm địa điểm cho cơ sở hậu cần quân sự, bao gồm
Myanmar, Thái Lan, Indonesia, Pakistan, Sri Lanka, UAE, Kenya, Guinea Xích Đạo,
Seychelles, Tanzania, Angola, Nigeria, Namibia, Mozambique, Bangladesh, Papua
New Guinea, Quần đảo Solomon và Tajikistan.”
Trước câu hỏi của BBC
News Tiếng Việt về khả năng đây chỉ là quyền neo đậu của Trung Quốc tại Ream,
Giáo sư Vuving đề cập đến khả năng ngụy trang để không khiến phương Tây và Mỹ cảm
thấy khó chịu, đồng thời nhấn mạnh về mối quan hệ ngoại giao sắt son của
Campuchia và Trung Quốc.
"Các nước cũng có
những cách để ngụy trang. Chẳng hạn người ta không xây dựng những căn cứ quân sự
vĩnh viễn, lâu dài, mà chỉ chuyển sang quyền tiếp cận mà thôi."
"Có nhiều cách để
ngụy trang, nếu mà mình cứ đi vào những đường đó thì rõ ràng mình bị sa lầy vào
cái bẫy người ta giăng ra, tưởng nhầm cái nọ hóa thành cái kia."
"Quyền tiếp cận dễ
dàng hơn vì đỡ chịu những sự phản đối của nước sở tại. Rồi khi nước sở tại thay
đổi chính quyền thì quyền tiếp cận không quá lớn để bị chính quyền mới tước đoạt."
"Khi tiếp cận căn
cứ mà không ở đó lâu dài thì bản thân một nước cũng có sự linh hoạt trong chuyện
đưa trang bị, đưa quân vào. Tóm lại là có rất nhiều sự linh hoạt trong chuyện
này".
Ông Gregory B Poling,
Giám đốc chương trình Đông Nam Á từ CSIS, nói với BBC News Tiếng Việt:
“Những gì đang xây dựng
cho chúng ta thấy sự tương đồng với biên bản ghi nhớ (MOU) rò rỉ đến báo giới hồi
năm 2019. Biên bản có nội dung 1/3 diện tích căn cứ sẽ vẫn là của Campuchia,
còn Trung Quốc thì sẽ xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại căn cứ này để hải quân
Campuchia sử dụng. Và 2/3 căn cứ ở phía bắc thì sẽ cho Trung Quốc độc quyền sử
dụng.
"Từ đó chúng ta thấy
chính xác là như vậy, khi phần hạ tầng của phía bắc do Mỹ và Úc tài trợ xây dựng
đã bị phá sập. Không có nhiều công trường xây dựng tại đây.
"Vì họ tập trung ở
phía nam. Và chúng ta thấy có cầu cảng mới. Rồi bộ trưởng Quốc phòng Campuchia
và Trung Quốc đến thăm."
"Tất cả những gì họ
muốn là chúng ta tập trung vào phần phía nam của căn cứ, cái phần 1/3 đó, và bỏ
qua 2/3 phần phía bắc còn lại kia vẫn dành cho Trung Quốc sử dụng độc quyền vào
một ngày nào đó."
Chuyên gia
Campuchia nói gì?
Chhengpor
Aun, nhà nghiên cứu từ cơ quan Future Forum của Campuchia, đánh giá với BBC
News Tiếng Việt:
"Có một
chữ ‘nếu’ lớn. Kịch bản này sẽ yêu cầu phải có thay đổi hiến pháp tại
Campuchia, có thể gây phản ứng trong nước và quốc tế. Tôi không nghĩ chính phủ
Campuchia sẽ chấp nhận rủi ro này nhưng tôi cũng không thể đưa ra suy đoán về sự
dàn xếp nào khác trong bí mật nếu có.
Chính bản
thân căn cứ hải quân Ream có tầm quan trọng về mặt chiến lược không chỉ đối với
hải quân Campuchia mà còn đối với an ninh hàng hải trong khu vực, xét cự ly gần
với các tuyến đường thủy chiến lược như eo biển Malacca và Biển Đông.
Nếu được
nâng cấp thành công và có thể sử dụng đúng cách, Ream sẽ đóng vai trò trung tâm
trong phòng vệ hải quân của Campuchia để thực thi chủ quyền hàng hải ở Vịnh
Thái Lan và sự đóng góp ngày càng mang tính chủ động của hải quân nước này đối
với an ninh hàng hải."
Nhà nghiên
cứu độc lập Rim Sokvy từ Campuchia không cho rằng đây là căn cứ của Trung Quốc
hay Trung Quốc được độc quyền sử dụng.
"Căn cứ
Ream đóng vai trò quan trọng cho Campuchia để bảo vệ lợi ích và an ninh hàng hải.
Việc cho phép Trung Quốc sở hữu và sử dụng căn cứ này có thể có nguy cơ kéo
Campuchia vào đối đầu Mỹ-Trung ở Biển Đông và đặc biệt mối quan hệ của
Campuchia với các quốc gia láng giềng."
Hồi giữa
tháng 4, ông Gregory B Poling từ CSIS đã trả lời Nikkei Asia về thông tin hai
tàu hải quân Trung Quốc đã neo đậu tại căn cứ Ream trong hơn 4 tháng.
"Nếu
chỉ ghé thăm hoặc tập trận thì tàu sẽ không lưu lại trong 5 tháng. Nên đây có
thể là công tác triển khai luân phiên hoặc lâu dài."
"Điều
này có nghĩa là có thể có quân nhân Trung Quốc trú đóng tại căn cứ này trong 5
tháng qua. Đây là điều đáng chú ý vì Campuchia luôn nhấn mạnh Ream không phải
là một căn cứ của Trung Quốc và bất kỳ ai cũng có thể sử dụng. Ấy thế mà, đến
nay có thể nói là chỉ có một bên có thể sử dụng."
Một bài viết
trên báo Khmer Times thân chính phủ Campuchia ngày 8/5 đã mỉa mai sự chú ý của
quốc tế đổ dồn vào căn cứ Ream:
"Những
nhà nghiên cứu từ CSIS và các nhà tư vấn truyền thông như Nikkei, vốn bị người
Mỹ mua chuộc, chắc hẳn đã hưởng lợi từ việc tấn công một nhà nước yếu thế như
Campuchia."
"Nếu
ai cũng quan tâm quá mức đến căn cứ hải quân Ream và ai cũng đòi tiếp cận, như
kiểu vào công viên Disneyland ở Tokyo, thì có lẽ Campuchia nên tính phí vào cổng
để trả tiền ngoài giờ cho số nhân viên làm ở đó, những người phải làm việc cật
lực để tiếp khách nước ngoài ghé thăm."
"Campuchia
nên lập các tiêu chuẩn và yêu cầu đối với khách tham quan ngoại quốc để tránh
những vị khách không mời mà đến. Nếu họ đến và lặp đi lặp lại lại những quan ngại
như nhau, vậy thì việc gì binh sĩ chúng ta phải nhọc công, mất thời gian để cố
làm hài lòng những người không muốn lắng nghe?"
Nhận xét
Đăng nhận xét