Ý TƯỞNG
Ý TƯỞNG
Người ta thường nói về ý tưởng như một thứ ánh sáng nhiệm màu. Đó là cách nói dễ chịu, nhưng sai. Ý tưởng không phải ân huệ, càng không phải dấu hiệu của thiên phú. Trong đa số trường hợp, nó chỉ là kết quả tất yếu của tích lũy kéo dài và lao động trí tuệ khắc nghiệt. Ai không chấp nhận điều này thì cả đời sẽ chỉ sống bằng ảo tưởng rằng mình “có ý tưởng”.
1.
Không đọc thì không có quyền nói về ý tưởng
Sau nhiều năm viết lách, tôi rút ra một kết luận thô ráp nhưng không thể tránh: không đọc, đừng nói đến ý tưởng.
Đọc không phải để biết nhiều hơn người khác, mà để biết mình đang đứng ở đâu trong dòng chảy tri thức. Người không đọc thường mắc cùng một căn bệnh: tưởng rằng suy nghĩ của mình là độc đáo, trong khi nó chỉ là một phiên bản muộn của những điều đã được nói cách đó rất lâu.
Thảm hại hơn, họ lặp lại cái cũ với một sự thành thật đáng thương, rồi tự an ủi rằng “ý tưởng là cảm hứng”. Không. Đó không phải cảm hứng, mà là thiếu tri thức.
Ý tưởng không sinh ra từ đầu óc trống rỗng. Nó chỉ có thể mọc lên trên một nền đất đã được cày xới đủ lâu. Mọi con đường tắt đều dẫn đến sự tầm thường.
2.
Ý tưởng không đến với kẻ ngồi chờ
Có một sự thật ít ai muốn thừa nhận: ý tưởng không thích những kẻ ngồi một mình và tự ngắm mình.
Rất nhiều bế tắc trong viết lách không phải vì thế giới cạn đề tài, mà vì người viết cạn khả năng va chạm. Họ đóng cửa, lặp đi lặp lại những suy nghĩ quen thuộc, rồi than phiền rằng ý tưởng không đến.
Ý tưởng không nằm trên bàn viết. Nó nằm trong tranh luận, trong phản biện, trong những cuộc trò chuyện không cần giữ thể diện. Nó sinh ra từ xung đột của các cái đầu, không phải từ sự vuốt ve lẫn nhau.
Một suy nghĩ không bị phản bác thường là một suy nghĩ yếu.
3.
Ý tưởng không phải thứ để “cảm thấy”, mà để chịu trách nhiệm
Người ta thích nói: “Tôi có một ý tưởng hay, nhưng chưa viết ra.”
Câu nói đó, xét cho cùng, vô nghĩa.
Ý tưởng không tồn tại nếu nó không được triển khai. Một ý nghĩ mơ hồ trong đầu không phải là ý tưởng, mà chỉ là ảo giác trí tuệ. Chỉ khi được đặt vào cấu trúc lập luận, khi phải tự bảo vệ trước phản biện, nó mới lộ rõ giá trị – hoặc sự rỗng tuếch của mình.
Phần lớn “ý tưởng chết yểu” không chết vì thiếu thời gian, mà vì người nghĩ ra nó không đủ năng lực để mang nó ra ánh sáng.
4.
Cái mới hiếm, cái khác còn hiếm hơn
Mỗi ngày có hàng triệu người viết, hàng triệu người nghĩ. Trong bối cảnh đó, xác suất để một ý tưởng thực sự mới xuất hiện là cực thấp. Điều này không bi quan, mà là thực tế.
Vấn đề là: nhiều người không chấp nhận sự thật này, nên họ hạ thấp tiêu chuẩn của mình. Họ bằng lòng với cái “có vẻ khác”, cái “nghe lạ tai”, và gọi đó là ý tưởng.
Không.
Cái khác thật sự luôn gây khó chịu.
Cái đúng-mới luôn bị nghi ngờ.
Và vì thế, đa số ý tưởng được tung hô thực chất chỉ là cái đúng-cũ được diễn đạt khéo hơn.
Chấp nhận điều này là điều kiện đầu tiên để không tự lừa mình.
5.
Ý tưởng không chờ ai cả
Ý tưởng là thứ cực kỳ dễ thối rữa. Không phải vì thời gian, mà vì sự chần chừ.
Mỗi lần trì hoãn, ta tự đánh mất một cơ hội kiểm nghiệm trí tuệ của chính mình. “Để mai” thường chỉ là cách nói lịch sự của sự lười biếng và sợ hãi: sợ sai, sợ bị bác bỏ, sợ lộ ra rằng mình không giỏi như mình tưởng.
Người có ý tưởng thật không chờ điều kiện hoàn hảo. Họ viết khi còn nghi ngờ, công bố khi còn bất an, và sửa sai sau đó. Chỉ những kẻ làm vậy mới đi được xa.
HANSY
1.
Không đọc thì không có quyền nói về ý tưởng
Sau nhiều năm viết lách, tôi rút ra một kết luận thô ráp nhưng không thể tránh: không đọc, đừng nói đến ý tưởng.
Đọc không phải để biết nhiều hơn người khác, mà để biết mình đang đứng ở đâu trong dòng chảy tri thức. Người không đọc thường mắc cùng một căn bệnh: tưởng rằng suy nghĩ của mình là độc đáo, trong khi nó chỉ là một phiên bản muộn của những điều đã được nói cách đó rất lâu.
Thảm hại hơn, họ lặp lại cái cũ với một sự thành thật đáng thương, rồi tự an ủi rằng “ý tưởng là cảm hứng”. Không. Đó không phải cảm hứng, mà là thiếu tri thức.
Ý tưởng không sinh ra từ đầu óc trống rỗng. Nó chỉ có thể mọc lên trên một nền đất đã được cày xới đủ lâu. Mọi con đường tắt đều dẫn đến sự tầm thường.
2.
Ý tưởng không đến với kẻ ngồi chờ
Có một sự thật ít ai muốn thừa nhận: ý tưởng không thích những kẻ ngồi một mình và tự ngắm mình.
Rất nhiều bế tắc trong viết lách không phải vì thế giới cạn đề tài, mà vì người viết cạn khả năng va chạm. Họ đóng cửa, lặp đi lặp lại những suy nghĩ quen thuộc, rồi than phiền rằng ý tưởng không đến.
Ý tưởng không nằm trên bàn viết. Nó nằm trong tranh luận, trong phản biện, trong những cuộc trò chuyện không cần giữ thể diện. Nó sinh ra từ xung đột của các cái đầu, không phải từ sự vuốt ve lẫn nhau.
Một suy nghĩ không bị phản bác thường là một suy nghĩ yếu.
3.
Ý tưởng không phải thứ để “cảm thấy”, mà để chịu trách nhiệm
Người ta thích nói: “Tôi có một ý tưởng hay, nhưng chưa viết ra.”
Câu nói đó, xét cho cùng, vô nghĩa.
Ý tưởng không tồn tại nếu nó không được triển khai. Một ý nghĩ mơ hồ trong đầu không phải là ý tưởng, mà chỉ là ảo giác trí tuệ. Chỉ khi được đặt vào cấu trúc lập luận, khi phải tự bảo vệ trước phản biện, nó mới lộ rõ giá trị – hoặc sự rỗng tuếch của mình.
Phần lớn “ý tưởng chết yểu” không chết vì thiếu thời gian, mà vì người nghĩ ra nó không đủ năng lực để mang nó ra ánh sáng.
4.
Cái mới hiếm, cái khác còn hiếm hơn
Mỗi ngày có hàng triệu người viết, hàng triệu người nghĩ. Trong bối cảnh đó, xác suất để một ý tưởng thực sự mới xuất hiện là cực thấp. Điều này không bi quan, mà là thực tế.
Vấn đề là: nhiều người không chấp nhận sự thật này, nên họ hạ thấp tiêu chuẩn của mình. Họ bằng lòng với cái “có vẻ khác”, cái “nghe lạ tai”, và gọi đó là ý tưởng.
Không.
Cái khác thật sự luôn gây khó chịu.
Cái đúng-mới luôn bị nghi ngờ.
Và vì thế, đa số ý tưởng được tung hô thực chất chỉ là cái đúng-cũ được diễn đạt khéo hơn.
Chấp nhận điều này là điều kiện đầu tiên để không tự lừa mình.
5.
Ý tưởng không chờ ai cả
Ý tưởng là thứ cực kỳ dễ thối rữa. Không phải vì thời gian, mà vì sự chần chừ.
Mỗi lần trì hoãn, ta tự đánh mất một cơ hội kiểm nghiệm trí tuệ của chính mình. “Để mai” thường chỉ là cách nói lịch sự của sự lười biếng và sợ hãi: sợ sai, sợ bị bác bỏ, sợ lộ ra rằng mình không giỏi như mình tưởng.
Người có ý tưởng thật không chờ điều kiện hoàn hảo. Họ viết khi còn nghi ngờ, công bố khi còn bất an, và sửa sai sau đó. Chỉ những kẻ làm vậy mới đi được xa.
HANSY
Nhận xét
Đăng nhận xét